Türkiye, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan'ın 20 Mart 2021 tarihinde yayımladığı kararname ile İstanbul Sözleşmesi olarak bilinen Kadınlara Yönelik Şiddet ve Ev İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadele Hakkındaki Avrupa Konseyi Sözleşmesi'nden çekildi. Karardan bu yana kadın ve hukuk örgütleri, kararın iptali için hukuk mücadelesini sürdürüyor. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu (KCDP), kararın iptali talebi ile başlattığı süreçte iç hukuk yollarının tükenmesinden dolayı 18 Nisan’da Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) başvurdu. Başvuruyu yapan KCDP avukatlarından Şevval Kılınç, hukuki sürece ve kadınların İstanbul Sözleşmesi'ndeki ısrarına ilişkin ajansımıza değerlendirmede bulundu.

 

Şevval Kılınç, kararın iptali talebi ile yürüttükleri hukuki mücadele kapsamında Anayasa Mahkemesi'ne (AYM) yaptıkları başvurunun "kişi bakımından yetkisizlik" gerekçesi ile reddedildiğini belirtti. Başvurunun AYM tarafından reddedilmesinin ardından "Etkili yargılanma ihlali", "Ayrımcılık yasağının ihlali", "Adil yargılanma ihlali" ve "Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ruhuna tesir eden demokratik toplum ilkesinin ve hukuki güvenilirliğin ihlali" gerekçeleri ile AİHM'e başvurduklarını kaydeden Şevval Kılınç, "Aslında başvuruculuğumuzun isabetli olduğuna ilişkin açıklamalarımızı yaparak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvurmuş olduk. Biz İstanbul Sözleşmesi'ni yalnızca meydanlarda, sokaklarda değil,  2021'den beri hukuken de savunuyoruz ve mücadelesini veriyoruz, sonuna kadar vermeye de devam edeceğiz" diye belirtti. 

 

SÖZLEŞMEDEN ÇEKİLDİKTEN SONRA ŞİDDET ARTTI

 

Şevval Kılınç, İstanbul Sözleşmesi'nden çekilmesinin üzerinden 5 yıl geçmesine rağmen güncel olarak tartışmaya devam edildiğini belirtti. Şevval Kılınç, "Bizim İstanbul Sözleşmesi'ni bu kadar önemsememizin sebebi, 6284'ün aksine İstanbul Sözleşmesi ortada bir şiddet tehlikesi varken kadınları koruma altına almayı devlete gösteriyor. İstanbul Sözleşmesi'nin 4P ilkesine göre devletin; önleme, koruma, kovuşturma ve politika yapma sorumluluğu vardı. Fakat 6284'te somut bir olay olması gerekiyor. Somut olay üzerinden ancak koruma önlemleri, önleyici önlemler alınabiliyor. Ancak İstanbul Sözleşmesi böyle değil. Dolayısıyla burada İstanbul Sözleşmesi'nden çekildikten sonra kadına karşı şiddetin artması gibi bir algı oluşması ve verilerin de bu yönde bu düşüncemizi destekliyor olması kaçınılmaz oluyor" dedi.

 

'DEVLETİN ÖZEN YÜKÜMLÜLÜĞÜ ORTADAN KALKMIŞ OLDU'

 

İstanbul Sözleşmesi'nin imzalandığı 2011 yılında kadın katliamlarında azalış görüldüğünü takip eden yıllarda ise artarak devam ettiğine dikkat çeken Şevval Kılınç, şunları kaydetti: "İstanbul Sözleşmesi, devlete 'Şikayeti, şiddeti soruştururken azami dikkati göster' diyordu. Devleti bu şekilde denetliyordu. İstanbul Sözleşmesinden çekildikten sonra devletin özen yükümlülüğü ortadan kalkmış oldu."

 

SOMUT ÖRNEK GÜLİSTAN DOKU

 

Şevval Kılınç, 2025 yılında şüpheli kadın ölümlerinin arttığını hatırlatarak, “İstanbul Sözleşmesi yüksekten düşen bir kadın olduğunda yahut intihar süsü verilmiş bir kadın bulunduğunda, kadın cinayetinin varsayılması gerektiğini bize söylüyordu. Onun kadın cinayetiymiş gibi soruşturmanın özenle, dikkatle incelenmesi gerektiğini söylüyordu. Ancak İstanbul Sözleşmesi artık yürürlükten kalktığı noktada; bu ölümler kaza, intihar vesaire denilerek üstü kapatıldı. Bunun çok somut bir örneği Gülistan Doku'dur. Altı  yıldır Gülistan Doku'dan  haberimiz yok.  Altı yıldır 'Gülistan Doku nerede'? diye soruyoruz. Ve son bir bir iki aydır Gülistan öldürülmüş olabilir diye yepyeni şeyler çıktı karşımıza" ifadelerini kullandı. 

 

'KASTEN AYDINLATILMIYOR'

 

İstanbul Sözleşmesi'nin öneminin şüpheli kadın ölümlerindeki artışta ortaya çıktığının altını çizen Şevval Kılınç, "İstatistiksel olarak kadın cinayetleri her yıl artıyor. Ancak siyasi iktidarın tek kadın düşmanı politikası da İstanbul Sözleşmesi'nden çekilmesi değil. 2025 yılında 'Aile yılı' ilan edilmesi, kadın bedeni üzerinden kadınların doğum şekli üzerinden devamlı politikalar üretilmesi, bu şüpheli kadın ölümlerinin üzerine eğilmemesi, kadın cinayetlerinin neredeyse kasten aydınlatılmaması gibi siyasi iktidarın bu bütüncül politikalarının bir sonucu olarak görüyoruz" dedi. 

 

SÖZLEŞME VE 6284 SAYILI YASA ARASINDAKİ FARK

 

Kadına yönelik şiddete karşı çözümcül bir politika getirilmek istenmediğini dile getiren Şevval Kılınç, "6284 sayılı kanun yeterli diye bakıyorlar ancak biz bunun böyle olduğunu düşünmüyoruz. İstanbul Sözleşmesi, şiddet tehlikesine karşı bir mekanizma işletirken, 6284'de böyle bir durum yok. Zaten en temel fark da  isminden açığa çıkıyor. 6284 ailenin korunmasına ilişkin bir kanun. Yani yine aile olarak belirtiliyor. Kadının korunması diye ayrıca bir kanun olmadığını görüyoruz. İstanbul Sözleşmesi toplumsal cinsiyet eşitsizliğini vurgularken, 6284'te toplumsal cinsiyet eşitliği diye bir kavram geçmiyor. Kadın-erkek eşitliği gibi ibareler kullanılıyor ve kadından önce yine ne yazık ki aile vurgusu yapılıyor. İstanbul Sözleşmesi'nde aile içi şiddet yalnızca bir evin içinde, bir hanenin içinde birlikte yaşayan insanların birbirine şiddet uygulaması olarak tanımlanmıyor. Ama 6284'te aile bireyleri ve hane ifadeleri kullanılıyor. Bu da evli olan kadın, evli olmayan kadın gibi ayrımları ortaya çıkarttığı için bütün kadınları  ayrıca da LGBT Q Artı'ları koruyacak bir kanun olmaktan çıkıyor. Kaldı ki zaten kanun bu şekliyle de ne yazık ki uygulanmıyor" diye belirtti. 

 

'MÜCADELEYİ SÜRDÜRECEĞİZ'

 

Şevval Kılınç konuşmasını şöyle tamamladı: "İç hukukumuzdaki kanunda bir denetim mekanizması da ortadan kaldırıldığı için devletin tüm kurumları da bunun atıllığıyla hareket ediyorlar. Bu kararları almak için bir avukat ya da bir kadın gidip karakolda polis memuruyla kavga etmek ya da savcıyla tartışmak zorunda bırakılıyor. İstanbul Sözleşmesi olduğunda bunların hepsi kendiliğinden olmak durumunda kalıyordu.

 

Dolayısıyla 5 yıl geçse de, 10 yıl geçse de biz İstanbul Sözleşmesi'nden hukuka aykırı şekilde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin kaldırılacağına ve İstanbul Sözleşmesi'nin uygulanacağına olan inancımızı sürdürüyoruz. Bizim için İstanbul Sözleşmesi'nden çekilme kararı, yok hükmündedir. Biz sokaklarda, meydanlarda, adliyelerde mücadelemizi sürdüreceğiz."

 

MA / Sema Bingöl