Şirnex’in Cizîr (Cizre) ilçesinde bulunan ve tarihi Milattan Önce (M.Ö.) 4 bin yıllarına kadar uzanan Birca Belek’in iç bölümleri halka açılmıyor. Tarihi yapı için 2021 yılında restorasyon kararı alındıktan sonra çalışmalar 2022’de başlatıldı. Restorasyon büyük ölçüde tamamlanmasına karşın kalenin iç bölümü halka açılmadı. Restorasyon çalışmaları sırasında ise dış duvarlarda meydana gelen yıkımlar ve boyalarla yazılan yazılar tarihi dokuyu tahrip ediyor. 

 

Koruma altındaki tarihi yapının bakımsız bırakılması hem tarihi dokunun bozulmasına hem de kültürel mirasın her geçen gün daha fazla tahrip olmasına neden oluyor.

 

BIRCA BELEK’İN 6 BİN YILIK TARİHİ

 

Kentin en önemli tarihi yapılarından biri olan Birca Belek, Kürt halkı açısından tarihsel ve kültürel bir öneme sahip. Dicle Nehri kıyısında bulunan yapı, bölgede yaşandığı anlatılan Mem û Zîn aşkıyla da anılıyor. Guti İmparatorluğu tarafından inşa edildiği belirtilen kale, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yaptı. Abbasiler döneminde yıkılması nedeniyle aynı yere tekrar inşa edildi. Yapının içerisinde mescit, medrese, divan, zindan ve askeri bölümler yer alıyor. 1800'lü yıllarda Osmanlı İmparatorluğu ile Botan Beyliği arasında yaşanan savaşın ardından kalenin yönetimi Osmanlı'ya geçti. Osmanlı ve cumhuriyet döneminde askeri üs olarak kullanılan Birca Belek, 2010 yılında Şırnak 1. Hudut Taburu'nun bölgeden ayrılmasıyla boşaltıldı. Kalenin boşaltılmasının ardından kale ve surlar için restorasyon çalışmaları başlatıldı.