Panela ‘Zimanê me, bişaftin û em’: Divê em bi zimanê xwe biaxivin

  • rojane
  • 18:36 26 Tîrmeh 2024
  • |
img
DÊRSIM - Di panela bi serenavê “Zimanê me, bişaftin û em” a li Mîhrîcana Mûnzûrê hate lidarxistin de li dijî bişaftinê axaftina bi zimanê dayikê hate destnîşan kirin. 
 
22’yemîn Mîhrîcana Çand û Xwezayê ya Mûnzûrê ku bi dirûşmeya “Em ê destûrê nedin talankirina xwezaya me û desteserkirina îradeya me” tê lidarxistin bi panela bi serenavê Zimanê me, bişaftin û em” berdewam kir. Gelek nûnerên saziyên sivîl ên civakî û welatî beşdarî panela li Kolana Hunerê hate li dar xistin bûn. Di panela bi moderatoriya Huseyîn Donmez de nivîskar Firat Can, Metîn Aktaş û Civaknas Şukru Aslan weke axaftvan amade bûn.
 
Metîn Aktaş ê ewilî axivî, anî ziman ku her tiştê bi destê mirovan hatiye çêkirin guherbar e û wiha got: “Baweriyên me jî wisa ne. Baweriyên me jî dikarin bên guhertin û lêkolînkirin. Ziman jî di nava demê de tên nûkirin û guherîn. Ji vî alî ve ziman jî tê guhertin û mehkûmî nûbûnê ye.” Aktaş ê bal kişand ser polîtîkayên pişaftinê wiha got: “Pişaftin sûcekî mirovahiyê ye. Dewlet, civak û kesên ku bişaftinê dikin divê bi awayê qanûnî bên cezakirin.”
 
 ‘MOTTO YA TIRKKIRINÊ’ 
 
Nivîskar Firat Can bal kişand ser têgihiştina netewe dewletê û destnîşan kir ku rastiyeke komarê ya tevahiya polîtîkaya xwe ya hundir û derve li ser dijberiya kurd ava kiriye heye. Can, axaftina xwe wiha domand: “Feraseta netewe dewlet xwe li ser hin stûnan bi cih dike. Yek ji van netewperestî ye, yek zayendperestî ya din jî olperestî ye. Hemû êşên sed salê bi vê yekê ve girêdayî ne. Ji ber wê yekê ji bo pergala heyî were guhertin têkoşînek tê meşandin. Tu tişt li ser bingeha yekperestiyê nîne. Yekperestî di nava civakê de nîne. Ji ber vê yekê bi ser nakeve. Dema dibêjin yek milet bi awayekî xwezayî hewldanên gelên din bimehînin derdikeve holê. Du astên vê hene. Yek qirkirin. Bi qirkirinê nikarin kurdan dîke bikin. Dema nekarîn vê yekê bikin, hewl didin bi polîtîkayên bişaftinê pêk bînin. Sed sal in li dijî me ‘mottoya tirkkirin kurdê neyar’ tê meşandin. Dema wiha dibe êrişî ziman, çand, cil û govenda kurdan tê kirin. Me hemûyan ev yek li dibistanan jiya. Rengê piraniyan baş e. Ez bawerî bi yekitiya piraniyê dikim.”
 
Can, diyar kir ku ne rast e ku polîtîkayên bişaftinê tenê girêdayî pergalê bikin û wiha domand: “Em çiqas dikarin navên erdnîgariya xwe bibêjin? Dêrsim e an Tûncelî ye? Heke pergal vê qebûl neke divê mirov di vê yekê de israr neke? Divê navê jîngehan, parkan, zarokan teqez bi zimanê me yê dayikê be ku em li dijî vê têkoşînekê bidin meşandin. Navê vê erdnîgariyê Kurdistan e. Dema yekitî hevgirtin hate avakirin, dest ji yekperestiyê hate berdan ez bawer dikim ku hemû gel dikarin bi hev re bijîn.”
 
‘TIRKIYE LI DIJÎ PIR ZIMANÎ YE’  
 
Civaknas Şukru Aslan jî anî ziman ku dewletan di sedsala 19’emîn de ziman kirin mesele. Aslan, diyar kir ku ziman beriya wê ji bo dewletan pir ne girîng bûn û wiha got: “Sedemê wê ev e; li gorî lîteratura wê serdemê ji bo bibin dewlet pêdivî bi çend tiştan heye. Yek ji wan ziman e. Ji ber wisa ye, bûye meseleyeke girîng ku kîjan ziman çiqas tê axaftin. Ji ber ku di avakirina dewletan de krîtera bingehîn bûye ev. Zanîsteke bi navê îstatîstîk heye. Sedemê avakirina vê zanîstê jî ev e. Ji bo ku di hejmartina nifûsan de bê tespîtkirin ku kîjan ziman çiqas tê axaftin. Tirkiye li dijî pir zimaniyê çareyekê digere. Çareserî belavkirin, îskankirin, ji cih û war kirin û qetilkirina zimanên din e.”
 
‘QANÛNA JI HOLÊ RAKIRINA ZIMAN’ 
 
Aslan, qala Qanûna Îskanê ya di sala 1932’yan de li Tirkiyeyê hate amadekirin û di sala 1994’an de bû qanûn kir û wiha berdewam kir: “Di rojnameyên wê demê de wiha derbas dibe ‘Ev qanûn qanûna afirandina yek zimanî û civakeke yekçandî ya li Tirkiyeyê ye, qanûna ji holêrakirina zimanên din e.’ Zextên li ser kurdî û ermenkî di encama polîtîkayên ziman in.” Aslan destnîşan kir ku divê Tirkiye bi polîtîkayên ziman û nifûsê re hevrû bibe û hemû kesên meseleya ziman dikin pirsgirêk banga hevrûbûnê li dewletê bikin û got: “Feydeyê ku ‘em asîmîle dikin’ nîne. Ji xwe bi salan e wiha ye. Mesele ew e ku ev çûyîn çawa were şikandin. Ji bo ku vê biguherînin divê tiştek were kirin. Divê ziman were guhertin. Ew jî dê bibe perwerdehiya li ser zarokan.”
 
Panel bi beşa pirs û bersivan bi dawî bû. Mihrîcan dê bi helbestan berdewam bike.  
 
 

Sernavên din

01/08/2024
08:20 Ji 8 ciwanên li Geverê hatine binçavkirin agahî nayên girtin
08:03 Li Stenbolê li ser rê 'Pêşî Peya' nivîsandin
31/07/2024
23:15 Pêkanînên rejîma Îranê hatin protestokirin
23:13 Li Îzmîr û Stenbolê 8 kes hatin binçavkirin
21:57 Li Stenbolê nobeda qeyûm: Em ê têkoşînê bilind bikin
21:45 Êrişên li ser kurdî hatin şermezarkirin
20:08 Li ber NY’ê qirkirina êzdiyan hat protestokirin
16:53 Ajokarên TIR’an ji ber cezayan kontak girtin
16:22 Çalakiya ‘We cotkar kuştin, cenezayê rakin’
15:55 Welatiyên Êlihê nivîsên bi kurdî yên hatin jêbirin dîsa nivîsandin
15:18 Nivîsa hişyariyê ya bi kurdî bi hinceta ‘li dijî standartan e’ hate jêbirin
15:09 Li Wanê ji bo 11 kesan daxwaza girtinê hate kirin
14:53 MKG û DFG: Divê Pexşan Ezîzî demildest were berdan
14:32 SES: Piştî bûyerên jehrîbûnê jî di xwarinan de tiştek neguherî
14:31 Ji parastvanên mafên mirovan banga Îranê: Cezayê darvekirinê rakin
13:33 Koçyîgît: Dijminatiya li kurdan heta qîrê ketiye
13:32 Şandeya DEM Partiyê: Ji bo aştî û demokrasiyê pêwîstiya Ocalan heye
13:24 Li Îranê ji bo 3 rojan şîn hate ragihandin
13:13 Jinên kurd ên li Ewropayê di 3’yê tebaxê de dadikevin qadan
12:40 Li ser dîwarê Walîtiyê ‘Pêşî kurdî pêşî ziman’ hate nivîsîn
12:30 Ji bo nivîs bi kurdî nebin yên bi tirkî jî jêbirin
12:03 DEM Partî êrişa Îsraîlê şermezar kir
11:56 Wesayîtên karkeran qeza kirin
11:55 Ciwanên tev li kampa havînê bûn ji girtiyan re name şandin
11:40 Bazirganiya derve ji sedî 10,8 li kêmiyê da
11:28 Zarokê li MESEM'ê dihat xebitandin jiyana xwe ji dest da
11:27 Li Venezuelayê bîlanço girantir dibe
11:26 Li Êlihê nivîsên hişyariyê yên bi kurdî dîsa hatin nivîsandin
10:50 Li Serêkaniyê maça fînalê ya Tûrnûvaya Gulistan Dokûyê hate lîstin
10:40 Dema got 'şirnexî me' ji mulakatê derbas nebû
10:12 Şaredariya Kerboranê jêbirina nivîsên bi kurdî şermezar kir
10:10 Ji ber pîrozbahiya Kobanê der heqê girtiyan de lêpirsîn hat destpêkirin
09:53 Xelkê Wanê: Ji govend û stranên me jî ditirsin
09:28 Bertekên ewil ên li dijî kuştina Haniye
09:26 Rewşa zimanê kurdî ya li Serhedê: Êdî ne zimanê dayikê, yê dapîrê maye
09:25 Genco Erkal jiyana xwe ji dest da
09:11 Keskîn bang li CHP'ê kir: Ji kodên xwe yên damezirîner dûr bikeve, gavekê biavêje
09:09 Di bin çavan de bi stranên nîjadperestan îşkence lê hat kirin
09:06 ‘Mîhrîcana Munzurê piştevanî pêş xist’
09:01 ROJEVA 31’Ê TÎRMEHA 2024’AN
08:54 Li Êlihê jî hişyariyên bi kurdî yên trafîkê hatin jêbirin
07:26 'Pêşî Peya' ya bi biryara walîtiyê hatibû jêbirin careke din hate nivîsandin
07:23 Serokê Hamasê hat kuştin
30/07/2024
21:22 Li Kerboranê jî nivîsên 'Pêşî Peya' hatin jêbirin
21:02 Êrişên li ser çanda kurdî bi govendê hatin şermezarkirin
20:37 Çetîn Abayay li ser gora xwe hat bibîranîn
16:56 Li Amedê du malbat bi şer çûn: Jinekê jiyana xwe ji dest da
16:46 'Di qezaya 4 kes miribûn de paşguhkirin heye’
16:31 Li gundên Nisêbînê ‘herêma ewlehiya taybet’ hat ragihandin
15:31 Binçavkirinên li Wanê hatin protestokirin: Em ê paşve gavê neavêjin
15:04 Li Êlihê Loqenteya Gel hate vekirin: 3 cureyên xwarinê bi 100 lîreyan e
14:28 Înîsiyatîfa Hunerê ya ji bo Azadiyê: Govend qedexe nîn e
13:51 Şaredariya Farqînê: Em kûçikan tedawî dikin û dîsa ber didin cihê wan
13:46 Şandeya DEM Partiyê çû serdana Yekitiya Jinên Kurdistanê
13:10 Berdevka DEM Partiyê: Gelê kurd dev ji govenda xwe bernade
11:50 Li Wanê herî kêm 15 kes hatin binçavkirin
11:49 Turk-Îş: Sînorê birçîtiyê 19 hezar lîre derbas kir
11:41 Parêzeran ji bo çûna Îmraliyê serlêdan kirin
11:39 Li Venezuelayê protestoyên hilbijartinê: Kesek hate kuştin
10:56 Li Hindistanê hezaz: 24 kes jiyana xwe ji dest dan
10:40 Li Erziromê qeza çêbû: 4 kesan jiyana xwe ji dest dan
10:08 Ji girtiyan pirsên ‘Kî mudaxileyî govendê dike?’ hate kirin
09:34 Dadgehê negot ‘îşkence ye’ lê qaneh jî nebû
09:18 Li Gabarê talana xwezayê didome: Darek nehiştin ku di bin siya wê de rûnin
09:11 Li navenda bazirganiya sînor pirsgirêka debarê heye
09:07 Ciwanan li dijî şerê taybet banga ‘têkoşîna rêxistinî’ dikin
09:02 Dayika ku 3 keçên wê bi hinceta ‘govendê’ hatin girtin: Aramiya me xera kirin
09:00 ROJEVA 30'Ê TÎRMEHA 2024'AN
08:20 Hevserokên DEM Partiyê yên Wanê hatin binçavkirin
08:18 Qanûna rê dide kuştina kûçikan hate qebûlkirin
29/07/2024
22:28 Di çalakiya nobetê ya li Şîşhaneyê de coşa govendê
22:11 Leşkerekî ku govend gerand hate girtin
21:54 Stranbêjên dawetê hatin girtin
21:44 Hatîmogûllariyê ji bo çêkirina avahiyên nû pêşniyara şandeya serbixwe ya kontrolkirinê kir
20:50 Ji gelek bajaran bang kirin: Li dijî êrişan govenda azadiyê bigerînin
18:48 Kesên ku nivîsên hişyariyên bi kurdî jê birin hatin gilîkirin
18:35 DEM Partî: Têkildarî hevşaredarê ku li Êlihê were hilbijartin pêvajo didome
17:50 Çalakiyên ‘Deng bide azadiyê’: Rêya Îmraliyê vekin
17:00 ÎHD: Nameyên bi kurdî û pirtûkan nadin girtiyan
16:55 Ahmet Ozer: Tayînkirina qeyûman tiştekî rast nîne
16:49 Dadgeha Bilind tundî û parvekirinên medya dijîtal ‘qusurên wekhev’ dît
16:48 33 kesên hatin qetilkirin hatin bibîranîn: Divê lêborîn were xwestin
16:39 Li Çiyayê Efkarê şewat derket
16:32 Li dijî biryara astengkirina malpera me îtîraz hate kirin
16:04 Hatîmogûllari li Hatayê bi cotkaran re hat cem hev
14:33 Xelkê Amedê: Jêbirina nivîsên bi kurdî dijminatiya li hemberî kurdan e
14:01 Biryarên darazê: ‘Bijî Serok Apo’ sûc nîne
14:00 3 sal cezayê hefsê li rojnameger Silêman Ehmed hate birîn
13:32 Ji jinan konferansa ‘em rêxistin dibin’: Ji bo aştiyê divê tecrît rabe
12:36 Polîsan ji ber stran û govenda kurdî bi ser 3 dawetan de girtin
11:49 Danişîna rojnameger Silêman Ehmed destpê kir
11:24 Parêzer Sarica: Rapora NY’ê derhiqûqtiya CPT’yê raxist ber çavan
11:05 Katz: Erdogan li ser şopa Sedam Hisên diçe
10:34 Wanî: PDK Kurdistanê pêşkeş dike
10:34 Li Venezuelayê dîsa Maduro bi ser ket
10:33 Zarokê nivîsên bi kurdî boyax kirî ‘fikra’ parêzer û polîsan pirsî ye
09:57 Li Afyonê qeza: kesek mir, 38 kes jî birîndar bûn
09:24 Madeya rê li ber kuştina kûçikan vedike hate qebûlkirin
09:12 ‘Divê gelê Başûr li dijî PDK’ê berteka xwe nîşan bide’
09:07 Eren ê DEM Partiyî: Em ê destûrê nedin ku li Hasandînê li madenê bigerin